Tìm ra việc ưu tiên

Tuần rồi tôi có việc ghé qua văn phòng của Công ty Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh.  Vừa gặp nhau, anh Thiện, Phó Tổng Giám đốc đã hồ hởi chia sẻ và gợi ý tôi nên triển khai thêm nội dung bài viết “Thứ tự ưu tiên” đã đăng trên trang chủ của Kinh tế Sài Gòn Online trong tháng Bảy. Theo anh Thiện, việc tìm ra thứ tự ưu tiên để giải quyết vấn đề hiện nay rất quan trọng đối với hầu hết doanh nhân chúng ta trong hoàn cảnh lao đao vì cơn bão kinh tế vẫn còn chưa dứt.  Người viết cần giới thiệu thêm cho doanh nhân các công cụ để áp dụng.  

Ngoài ra, Thiện cho rằng việc kinh doanh ngày nay không hề đơn giản để doanh nhân chúng ta tự ra quyết định một mình và thực hiện mọi chuyện thành công.  Trong hoàn cảnh sự liên đới công việc ­­và các bên liên quan rất phức tạp, làm sao tìm ra thứ tự ưu tiên và để mọi người đều đồng thuận với giải pháp ấy là yếu tố rất quan trọng và hơn hết có thể tránh được rủi ro cho doanh nhân, doanh nghiệp.  Anh còn gợi ý tổ chức cho doanh nghiệp các khóa huấn luyện để quản lý và nhân viên biết cách làm việc theo nhóm, không ỷ lại hoặc dựa dẫm vào nhau khi ra quyết định chọn được các giải pháp ưu tiên trong giải quyết khó khăn của doanh nghiệp.

Miệng nói tay làm, Thiện rút ra một tập giấy nhỏ có dán keo màu vàng gọi là sticker, giới thiệu cách anh và đồng nghiệp thường áp dụng ở công ty. Anh cho biết, khi có các vấn đề cần giải quyết, các quản lý cấp cao của công ty anh ngồi họp lại với nhau. Tổng giám đốc chủ trì cuộc họp chủ động hỏi các giám đốc chức năng nêu ra vấn đề, sau đó mỗi người bỏ phiếu để chọn ra vấn đề quan trọng và khẩn cấp để giải quyết trước.  Cách bỏ phiếu rất nhanh chóng và đơn giản, mỗi quản lý viết tên vấn đề nào thuộc loại khẩn và quan trọng rồi dán lên bảng. Tổng giám đốc đích thân gom và kiểm lại.  Nếu thấy vấn đề chưa được đại đa số đồng thuận, việc bỏ phiếu được tiếp tục cho đến khi đạt sự đồng thuận cao nhất.

Anh nói thêm, nhờ phương pháp này, các quản lý trong công ty cảm thấy gần gũi và gắn bó với nhau cho dù khi vấn đề của mình nêu ra chưa được đánh giá là tối khẩn và rất quan trọng.  Bức tranh toàn cảnh về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp được nhận biết rất rõ từ các vị trí chủ chốt. Tinh thần đoàn kết trong quản trị doanh nghiệp được cải thiện và những cán bộ có thành tích cao được công nhận một cách dân chủ, công khai.  Phương pháp này đã thấm sâu trong việc ra quyết định của tôi không chỉ ở tầm công ty, ở bộ phận do tôi quản lý mà cả trong sinh hoạt gia đình, Thiện kết luận.

Thứ tự ưu tiên

Vừa rồi tôi được tham gia một lớp học về quản lý.  Giảng viên vừa vào lớp đã đặt lên bàn một cái chai thủy tinh rỗng. Ông soạn ra một túi nylon đựng các viên cuội tròn. Một vài người được ông gọi lên đưa các viên cuội vào chai. Khi chai đã đầy cuội, ông hỏi học viên, “Chúng ta có thể bỏ thêm gì nữa vào chai không? Thấy học viên ngơ ngác chưa kịp trả lời, ông lấy thêm trong túi ra một lọ cát.  Ông vừa rót vừa lắc cho những hạt cát len lõi chèn vào khoảng trống những viên cuội.  Một lát sau, khi cát đã đầy, ông lại nêu câu hỏi, chúng ta còn rót thêm gì nữa? Cả lớp lần này đồng thanh la to, “Nước!”.  Một học viên nhanh nhẩu lấy chai nước uống của mình xin phép được đổ nước vào chai.  

“Chúng ta học được điều gì từ việc làm này?”, giảng viên cầm cái chai đầy cuội, cát và nuớc đưa lên và hỏi cả lớp.  Nhiều câu trả lời vẫn chưa làm ông thỏa mãn, giảng viên ôn tồn kết luận, “Đa số các ý kiến của các anh chị đều tập trung làm sao cho công việc được giải quyết nhanh nhất, ngắn nhất, nhưng thực ra để đạt được điều này cần phải biết xếp thứ tự ưu tiên các công việc trước khi giải quyết chúng. Chẳng hạn, nếu chúng ta được giao đưa các vật liệu vừa rồi vào chai thủy tinh, nếu đổ nước vào chai trước, chúng sẽ tràn ra đầy bàn khi đưa cát hay cuội vào sau đó. Nếu ta đưa cát vào trước, sẽ rất khó, hoặc gần như không thể để đưa tiếp các viên cuội tròn xinh xắn kia vào chai được.  Từ ví dụ này ông dẫn giải, trong một doanh nghiệp, thậm chí ở phạm vi xã hội, luôn luôn tồn tại nhiều vấn đề cần phải giải quyết.  Nếu có một “nhạc trưởng” hay một tập thể các nhà quản lý giỏi, biết sử dụng trí tuệ tập thể, cùng thảo luận và thống nhất xếp thứ tự ưu tiên từng việc để giải quyết, tổ chức sẽ vượt qua khó khăn, phát triển ổn định.  Nhiều doanh nghiệp khi đối mặt nhiều khó khăn, do chọn sai vấn đề để ưu tiên giải quyết có thể sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn, không có lối thoát hoặc thậm chí gây đổ vỡ.

Theo ông, một trong những vấn đề nóng hổi của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay là làm gì để tồn tại qua cơn khủng hoảng.  Một số doanh nghiệp mạnh dạn tạm ngừng một số hoạt động đầu tư dài hạn để tập trung nguồn lực vào các phân khúc thị trường hẹp, đưa ra thị trường các sản phẩm phù hợp với nhu cầu khách hàng để có dòng tiền tốt, hiệu suất sinh lợi cao.  Một số ngân hàng thay vì tập trung cho vay, họ chú trọng cung cấp nhiều hơn các dịch vụ tài chính để giảm rủi ro.  

Ông cũng dí dỏm giải thích thành công của Andy Muray tại giải Wimbledon vừa qua. Với chiến thắng này, nước Anh đã kết thúc 77 năm dài chờ đợi với chiến thắng của tay vợt nước chủ nhà.  Theo ông, nếu quan sát các giải liên tiếp trước đó, chúng ta sẽ thấy Andy đã không xuất hiện liên tiếp ở nhiều cuộc tranh tài.  Rõ ràng, Andy đã đặt mục tiêu vô địch Wimbledon vào thứ tự ưu tiên cao nhất, tập trung vào  một giải đấu quan trọng cho sự nghiệp của anh và của cả nước Anh.

Vinh danh "Ông Mối"

Hồi nước nhà mới mở cửa, tôi có may mắn tham gia hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế ở một tỉnh thuộc miền Trung. Làm việc ở một công ty xuất khẩu, hàng tháng chúng tôi tiếp cả chục đoàn thương nhân đến từ Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản… hỏi mua sản phẩm. Tuy vậy, các hợp đồng xuất khẩu đa phần ký và thực hiện thông qua các công ty thương mại có văn phòng đặt ở thành phố Hồ Chí Minh chứ không phải bán trực tiếp cho nhà sản xuất.  

Là các kỹ sư mới chập chễnh bước sang thương trường, hồi đó chúng tôi luôn thắc mắc, không hiểu sao các nhà máy công nghiệp thủy tinh, chế tạo khuôn đúc, chất độn silicat không đến mua trực tiếp sản phẩm của chúng tôi. Do không thể biết được các công ty thương mại đến từ thành phố HCM mua sản phẩm của chúng tôi rồi bán lại với mức giá nào, chúng tôi đoán già đoán non và ao ước được “mua tận gốc, bán tận ngọn”, nghĩa là bán đến tới người tiêu dùng cuối cùng để có giá cạnh tranh nhất. 

Nhiều năm sau, khi tham gia hoạt động kinh doanh ở thành phố Hồ Chí Minh, tôi dần dần hiểu rằng nhà nhập khẩu mua hàng thông qua các công ty thương mại ở TP. HCM sẽ có giá tốt và tránh rủi ro vì bị phụ thuộc vào nhà cung cấp đơn lẻ như chúng tôi. Giả định có một nhà nhập khẩu mua hàng may mặc từ Miền Nam, nếu chọn được một nhà phân phối ở thành phố HCM, ông ta có cơ hội tìm mua hàng hóa với mức giá cạnh tranh nhất. Sở dĩ như thế vì nhà phân phối này sẽ liên hệ hầu hết các tỉnh thành phía Nam nơi có nhà máy may mặc xuất khẩu và sẽ có nhiều thông tin để đàm phán và tìm ra giá cạnh tranh nhất. Tất nhiên, nhà nhập khẩu muốn mua tận gốc anh ta cũng có thể thực hiện ước muốn của mình, nhưng sẽ có thể chịu rủi ro khi nhà xuất khẩu hàng may gặp sự cố về sản xuất hay một tai họa nào đó.

Một lần khác chúng tôi được tham gia đề tài khoa học của một Viện nghiên cứu ở Hà Nội. Mục tiêu của đề tài là tìm ra mức độ quan trọng của các khâu phân phối lúa gạo xuất khẩu từ các cánh đồng sản xuất ở Đồng bằng Sông Cửu Long đến thị trường xuất khẩu. Sau nhiều tháng trời làm việc, chúng tôi rất ngạc nhiên khi rút ra kết luận rằng vai trò quan trọng nhất trong khâu xuất khẩu gạo nằm trong tay các thương lái.

Dần dần thái độ của chúng tôi đã thay đổi khi làm việc với thương lái và những người đóng vai trò trung gian trong thương mại và dịch vụ. Tuy vậy, thật không công bằng khi trong xã hội ta vẫn còn nhiều người xem nhẹ vai trò của tầng lớp trung gian này và gán cho những từ không mấy thiện cảm như “cò”, “mánh mum”, “môi giới” hay “chạy mánh.” 

Nghĩ lại mà thương cho nhiều bà chị ở quê tôi, hôì thời bao cấp đã phải họp viết kiểm điểm vì hành vi mua gom cây trái ở vườn của các nhà  láng giềng trong làng mang ra chợ bán. “Con bò có một cục u. Người đi buôn bán là ngu như bò.” Các chị đã phải chép cả ngàn lần câu thơ bút tre này vì tham gia mua bán dưới vai trò thương lái.

Thương mại không chỉ có cạnh tranh

Gia đình tôi rủ nhau lên nghỉ mát ở Đà Lạt.  Mỗi ngày, đến giờ ăn, chúng tôi lại kéo nhau ra Chợ Đà Lạt để ăn trưa. Có lẽ món ăn ngon và chế biến sạch sẽ nên thực khách rất đông.  Thấy chúng tôi tần ngần chưa tìm được chỗ ngồi, một chị bán nước giải khát đon đả chào mời, “Gia đình anh chị cứ ngồi ở đây, ăn món gì kêu rồi em bưng sang cho.”  Có cảm tình với cô bán hàng tốt bụng, chúng tôi không quên gọi thêm mấy ly giải khát.
Ngày hôm sau chúng tôi chọn một quán ăn khác và may mắn kiếm được chỗ ngồi. Dù quán không đông khách nhưng chỉ một mình chủ quán phục vụ nên cũng phải ngồi đợi món ăn. Chủ quán bên cạnh do vắng khách nên chuyển sang phụ rửa bát, lau bàn và chuyền thức ăn cho khách. Tôi nửa đùa, nửa thật hỏi, “Sao không về bán quán nhà mình mà sang làm giúp cho người ta?”  Chị mỉm cười hồn nhiên, “Hôm nay quán nó bận, ngày mai quán tui đông nó lại sang giúp.”
Hành xử của các cô tiểu thương Đà Lạt làm tôi thán phục quá chừng. Thay vì cạnh tranh, giành giật họ biết phối hợp tạo điều kiện cho nhau mua bán kiếm tiền.  Nguyên tắc thương mại này rất nhiều chủ doanh nghiệp chúng ta bỏ quên vì mãi lo cạnh tranh giành giật khách hàng và mở rộng thị phần.  Câu chuyện cá basa ở đồng bằng Sông Cửu Long làm một ví dụ điển hình.
Do điều kiện thiên nhiên thuận lợi cho việc nuôi cá da trơn ở đồng bằng Sông Cửu Long, mặt hàng cá basa trở thành thủy sản độc tôn của Việt Nam trên khắp thị trường các châu lục.  Tuy vậy, thay vì phối hợp, phân công lẫn nhau trong các khâu nuôi trồng, chế biến, và xuất khẩu, các chủ doanh nghiệp chúng ta có xu hướng đầu tư khép kín theo kiểu “Lọt sàng xuống nia” và cạnh tranh lẫn nhau trong việc đưa hàng đến cùng thị trường để tiêu thụ. Rốt cục, giá bán cá basa càng ngày càng giảm trong khi nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và các dịch vụ chế biến, đóng gói, vận chuyển tăng khiến cho ngành nuôi cá basa của chúng ta hiện nay gần như phá sản vì người nuôi lỗ nặng, hàng loạt hộ nuôi khốn đốn. Theo thông tin trên trang chủ của Bộ NN&PTNT, ngày 29-6-2013, giá cá tra loại 1 chỉ còn khoảng 18.500 - 19.000 đồng/kg, người nuôi lỗ 3.000 - 3.500 đồng/kg; dù giá cá giảm mạnh nhưng người nuôi vẫn khó bán bởi các nhà máy hạn chế thu mua. Hơn nữa, dù bán lỗ nhưng các nhà máy vẫn kỳ kèo từ 1,5 - 2 tháng mới thanh toán tiền.
Tại một hội thảo gần đây ở TP. HCM, khi được nghe doanh nghiệp Việt yêu cầu hỗ trợ để cho hàng thủy sản Việt Nam đi vào châu Âu thuận lợi hơn, một nhà ngoại  giao Bỉ đã ám chỉ tác hại của việc cạnh tranh quá mức giữa các doanh nghiệp chúng ta.  Ông nói, “Thay vì tận dụng thế độc quyền thương mại về mặt hàng cá basa, các bạn lại cạnh tranh lẫn nhau làm cho mặt hàng này rớt giá." Ông cho biết, trước đây quả Kiwi của New Zealand khi xuất khẩu sang các nước cũng bị tình trạng tương tự. Tuy nhiên sau đó các doanh nghiệp trong nước cùng ngồi lại với nhau để tìm ra giải pháp tránh phá giá và giành giật thị trường. Từ đó, việc trồng và xuất khẩu trái kiwi của nước này đi vào ổn định và phát triển.

Bí quyết quản trị từ quan sát cây cỏ

Tình cờ bạn tôi đưa lên Facebook một bài thơ rất hay do chị sáng tác, kèm hình ảnh đỏ thắm, xòe ra năm cánh của bông gạo khiến tôi tò mò để ý đến loài cây này.  Hồi nhỏ ở quê, màu đỏ của hoa vông nem đã quyến rũ bọn trẻ chúng tôi. Tuy vậy, cũng như hoa gạo, dù thích hoa, chúng tôi cũng phải đứng nhìn hoặc chỉ nhặt hoa rơi vì chẳng bao giờ trèo hái được do thân cây mềm và đầy gai nhọn.  

Sự chú ý về hoa gạo có dịp trở lại khi tôi được tham quan vườn thực vật nổi tiếng của Singapore mới đây.  Với tổng giá trị đầu tư xấp xỉ một tỷ đô la Mỹ, chính phủ Singapore đã tạo ra một bộ sưu tập độc đáo với nhiều loài cây của các  miền châu lục và các đới khí hậu trên trái đất.  Từ địa y của miền băng giá, đến sa mạc châu Phi, Nam Mỹ…mùa nào thức ấy, khi tulip nở rộ ở Hà Lan, loài hoa này cũng rực rỡ khoe sắc thắm trong khu vườn.

Tôi hỏi người hướng dẫn, “Ở đây có loài cây, thân gỗ mềm, đầy gai, nở hoa vào mùa xuân, hoa màu đỏ thắm…?”  “Đó là loài cây mộc miên hay hồng miên.  Người Quảng Đông hay Đài Loan còn gọi là cây anh hùng và chọn loài hoa này làm biểu tượng cho quê hương”, nhà thực vật ôn tồn trả lời.  “Xin mời quý khách đi cùng tôi tham quan bộ sưu tập thực vật từ thiên nhiên ở khắp nơi trên thế giới gửi về. Hy vọng quý khách sẽ cùng tôi nhận ra nhiều loài cây tương tự mà quý vị quan tâm.” Nói xong, ông dẫn chúng tôi đến xem một bụi cây nhỏ, thân khẳng khiu, không có lá, chỉ nở hai bông hoa màu trắng.  Ông nói, “Cũng như loài cây quý vị vừa hỏi, cây này có đặc điểm  khi nở hoa thì rụng lá vì phải dành hết nguồn năng lượng cho hoa.” Lúc đó, một tiếng nói phát ra từ phía sau, “Đấy là bài học của sự tập trung”.  Tôi nhận ra đó là tiếng nói của ông Chủ tịch Liên đoàn Nhà thầu ASEAN.

Liên tưởng đến tình trạng doanh nghiệp nước ta, đa số phân tán hoạt động trên nhiều lĩnh vực trong khi nguồn lực hạn chế nên có ít doanh nghiệp vươn đến đỉnh cao phát triển của nghề nghiệp. Thiếu cơ chế quản trị và không tạo được môi trường khuyến khích nhân viên sử dụng hết năng lực cống 

hiến cho công việc ở công ty, nhiều doanh nghiệp sử dụng người tài một cách phí phạm.  Trả lương 
thấp, chế độ đãi ngộ chưa phù hợp… khiến họ thiếu tập trung cho công việc dẫn đến tình trạng sản phẩm, dịch vụ làm ra kém về chất lượng và thấp về năng suất, hiệu quả. Mặc khác, nhìn vào màu đỏ rực lửa của hoa gạo hoặc màu trắng tinh khôi của bụi cây trước mặt, tôi tự nhủ, cũng như các loài hoa kia, đằng sau những thành tích đạt được ắt phải là sự hy sinh to lớn của cá nhân mới biến kết quả thành một tác phẩm hoàn mĩ.

Ở một khu vực khác với nhiều cây bao-báp bụng rất to nhưng cành lá khẳng khiu, người hướng dẫn giảng giải, “Cây bao-báp này được đưa về đây từ hoang mạc Chilê, bụng cây to là để chứa nước duy trì sự sống trong thời gian khô hạn kéo dài ở vùng hoang mạc. Cũng như quý vị kinh doanh trên thương trường, cây cỏ trong thiên nhiên cũng có phương án dự phòng để vượt qua thời kỳ khó khăn của thời tiết. “Vậy bụng của ông Desmond Hill thì sống được bao  nhiêu ngày?” Cả nhóm chúng tôi cười vang thích thú.  

Chỉ vào một bụi cây khác, lá vàng lốm đốm như đã chết khô. Ông nói, “Loài cây này biến đổi màu lá 
như thể lá khô vàng úa để không gây sự chú ý tránh bị các loài thú ăn cỏ.”  Tôi liên tưởng đến câu 

chuyện của một doanh nhân trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh.  Cách đây hơn mười năm, một lần đến thăm anh, tôi phải đi qua cửa của một Công ty Xuất nhập khẩu lớn.  Càng ngạc nhiên hơn,  anh nhập ống thép không rỉ từ Hà Lan, nhưng lại nhập tấm của thép cùng loại từ Úc.  Tôi thắc mắc thì được anh trả lời, rằng doanh nghiệp anh nhỏ, vốn ít…phải lựa chọn cách này để không gây sự chú ý của hai hãng sản xuất thép khổng lồ nhòm ngó thị trường thép ở Việt Nam.  Tiếc thay, thiên nhiên thì khôn ngoan, nhưng nhiều doanh nghiệp mặc dù quá hấp dẫn về thị trường, sản phẩm… đã không biết cách che dấu như loài cây cỏ kia khiến cho nhiều chủ doanh nghiệp phải ngậm ngùi rủ áo ra đi nhường chổ cho những ông chủ mới.

Tìm tin như thể tìm chim trên trời

Như thường lệ, những ngày lễ là lúc tôi có dịp sử dụng khoảng thời gian quý giá để giải quyết một số công việc còn dang dỡ.  Số là năm nay Hiệp hội Nhà thầu Việt Nam gặp khó khăn về kinh phí do ngành xây dựng bị ảnh hưởng của tình trạng bất động sản đóng băng.  Rất nhiều công ty trong ngành phải đóng cửa, khoản thu hội phí của Hiệp hội bị mất đi khá nhiều.  Tuy vậy, đến hẹn lại lên, Liên đoàn Nhà thầu ASEAN vẫn cứ họp thường niên và gửi thư mời Hiệp hội Nhà thầu Việt Nam. Để khỏi phải thuê tư vấn, chúng tôi được vị Chủ tịch đáng kính tin tưởng, nhờ làm báo cáo để trình cho Liên đoàn.

Thức lâu mới biết đêm dài.  Ngày nay mọi người thường nói “Thiếu thông tin cứ Google là xong”.  Tuy nhiên, để có được thông tin mới, đáng tin cậy và được sắp xếp có hệ thống quả không dễ dàng chút nào.  Ngay cả khi chúng ta vào các trang mạng uy tín và được cung cấp miễn phí, như trang chủ của Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á… nếu không kiên trì đọc hướng dẫn sử dụng, người tìm tin cũng sẽ gặp rối rắm như vào mê cung.  Một vấn đề nan giải nữa là số liệu ở những trang này thường có độ trễ khoảng một năm. Như thế, thông tin tra cứu gần như để phục vụ nghiên cứu, học thuật… còn việc sử dụng thông tin để ứng dụng trong kinh doanh gần như “bó tay”.

Nắm được yếu tố này, thông tin cập nhật được các công ty nước ngoài cung cấp dữ liệu kinh tế, thương mại đưa giá chào mời khá đắt.  Một vài trang mạng có tên thương mại rất hấp dẫn thường chào những báo cáo cập nhật không dưới giá 1000 đô la Mỹ.  Số liệu cung cấp phần lớn trích dẫn và được hệ thống hóa từ các nguồn khả tín nói trên, nhưng chỉ nhanh hơn một bước.  Tuy thế, trong thời đại thông tin, tốc độ là thượng đế, các hãng cung cấp dữ liệu thương mại nước ngoài này quả đã khai thác một tài nguyên thông tin béo bở mà chính các cơ quan, đặc biệt là các cơ quan công quyền trong nước đang sở hữu và phải có trách nhiệm cung cấp cho doanh nghiệp nói riêng và nhân dân trong nước nói chung sử dụng.

Nói riêng ởThành phố Hồ Chí Minh, công việc khai thác thông tin có sẵn trên các trang chủ của các cơ quan công quyền của Thành phố để làm nghiên cứu tiếp thị, lập kế hoạch kinh doanh cho doanh nghiệp hầu như là nhiệm vụ bất khả thi. Chẳng hạn, để tìm ra danh sách các dự án hạ tầng trọng điểm đã và đang triển khai để định hướng hoạt động cung ứng dịch vụ cho các công trình này, không thể tìm thấy một cách có hệ thống trên các trang chủ của Ủy Ban Nhân Dân Thành Phố. May lắm, trên trang chủ của Sở Kế hoạch Đầu tư có công bố danh sách dự án mời gọi đầu tư. Hầu như chính quyền Thành phố chưa hề giao cho một đơn vị làm đầu tàu để tập trung dữ liệu thương mại phục vụ phát triển kinh tế.

Nói rộng ra tầm quốc gia, các trang chủ của các Bộ cũng hầu như cũng mạnh ai nấy làm. Chẳng hạn, nếu cần số liệu về tỷ giá ngoại tệ trong một thời gian dài trong quá khứ, người dùng phải vào trang chủ của Bộ Tài Chính mở từng tệp tin một.  Trong khi đó, công cụ tìm tỷ giá trên trang chủ của Ngân hàng Nhà nước đã có nhưng lại không sử dụng được.  Tìm các văn bản pháp luật của Quốc hội ban hành và các Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thi hành luật lại càng rối rắm, phức tạp hơn nữa.  Chưa kể đến việc các trang tiếng Việt và Tiếng Anh không được cập nhật một cách đồng thời. Đây là môt trở ngại vô cùng to lớn trong công tác truyền thông, quảng bá hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.  

Thiết nghĩ, để nâng cao uy tín về sự minh bạch, công tác tổ chức và cung ứng thông tin phải được Nhà nước quan tâm đúng mức vì đó là nền tảng đầu tiên. Ngoài ra, thông tin là tài nguyên nên việc tổ chức quản lý, khai thác một cách hiệu quả sẽ tạo động lực cho kinh tế phát triển.

Nguyên tắc quản trị thuyền câu mực

Tháng rồi tôi có dịp về Tiền Giang thăm người thân trong gia đình. Thấy nhà cửa vắng vẻ tôi thắc mắc với chủ nhà và được biết cậu con trai duy nhất của gia đình đã bỏ việc công nhân may ở một công ty trong thành phố để gia nhập đoàn thuyền câu mực ngoài khơi xa.

Vốn là người thích công việc ổn định kiểu công chức, tôi lại càng thắc mắc nhiều hơn. Tại sao anh ta lại bỏ công việc ổn định để tham gia vào nghề câu biển, một nghề vừa bấp bênh lại nhiều bất trắc như thế, nhất là gần đây, chuyện va chạm và bắt giữ ngư dân Việt Nam đối với các nước liên quan trong Biển Đông thường hay được đề cập trên phương tiện truyền thông báo chí.

Tôi còn biết nghề may là nghề của gia đình cha truyền con nối, chắc cậu em cũng cân nhắc lắm mới dám bỏ nghề do chính cha mình dìu dắt. Tuy vậy, theo lời giải thích của người thân, công ty nọ lương vừa thấp lại gần như cố định, không có các chính sách đãi ngộ gì trừ các chế độ bảo hiễm y tế, bảo hiễm thất nghiệp theo quy định của nhà nước hiện thời… và với thu nhập của công nhân may như hiện nay, không biết bao giờ mới có tích lũy đủ để cậu em có thể lập gia đình khi tuổi đã gần 40. Trong khi đó, gia nhập đội thuyền câu mực, bước lên tàu chỉ cần mang theo vài bộ đồ, tất cả mọi thứ từ ăn uống đến sinh hoạt trên tàu,chủ thuyền lo hết. Lênh đênh trên biển vài tháng trời, khi cập bến, toàn bộ số lượng sản phẩm câu được bán cho thương lái bao nhiêu mọi người đều biết rõ. Sau khi trừ toàn bộ chi phí, chủ thuyền cùng toàn bộ thành viên ăn chia theo tỷ lệ thỏa thuận. Với cách làm ăn này, cậu em cho rằng may ra còn có cơ hội tích lũy để lo cho tương lai.

Đến đây tôi sực tỉnh và liên tưởng đến hoạt động quản trị doanh nghiệp mà tôi cũng là một thành viên trong ban điều hành. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp chúng tôi đạt được sau mỗi quý, mỗi năm thường được hoạch định khá chi tiết và khoa học, hay nói khác đi, đa phần, các yếu tố rủi ro bên trong doanh nghiệp có thể kiểm soát được. Kết quả của một chuyến đi câu ngoài biển còn bất định hơn nhiều.  Rõ ràng, nghề câu mực ngoài biển khơi rất bấp bênh, nhưng cách ăn chia giữa chủ và thuyền viên rạch ròi khiến người tham gia tin tưởng và dấn thân chấp nhận rủi ro.

Theo tôi, chìa khóa của năng suất hiệu quả trong quản trị doanh nghiệp nằm ở điểm này. Chúng ta thường kêu gào nào là tái cấu trúc doanh nghiệp, nào là tinh giản bộ máy, nào là ứng dụng các công cụ quản trị hiện đại tiên tiến để cải tiến năng suất nhưng năng suất hiệu quả của doanh nghiệp vẫn khó được cải thiện,chừng nào người lao động thấy rõ họ được hưởng quyền lợi gì ngoài đồng lương công nhật họ mới gắng sức, để tâm đến năng suất hiệu quả.

Lịch sử phát triển tư bản với việc làm giàu bằng cưỡng chế lao động đã trải qua ở các nước Âu Mỹ không thể lập lại trong xã hội ngày nay. Va chạm giữa chủ - thợ trong quá khứ đã xãy ra bao cảnh đổ vỡ trong xã hội loài người. Vì thế, doanh nhân ngày nay chỉ có một lựa chọn, tìm biện pháp làm sao để người lao động vui vẻ hợp tác cùng doanh nghiệp làm giàu.

Nói đến đây tôi nhớ lại ý kiến của Andrew Carnegie, ông vua thép một thời của Mỹ khi tổng kết cuộc đời kinh doanh củamình trong bài viết ngắn “Bí mật của kinh doanh là quản trị con người”. Ông so 

sánh quản trị doanh nghiệp với hình ảnh một đoàn thuyền dong buồm ra khơi.  Ông cho rằng quản trị doanh nghiệp cũng giống như quản trị một đoàn thuyền viễn dương. Các thuyền viên trên tàu phải cảm thấy thoải mái, họ không chỉ nhận lương cố định (chính là chi phí trang trải cho họ trên con tàu), mà mỗi người còn được chia phần lợi nhuận của mình khi tàu cập bến.

Có được nhận định này, công ty của ông cũng đã trải qua những xung đột đáng tiếc thậm chí dẫn đến chết người. Qua các biến cố xung đột giữa chủ và thợ, dần dần, Andrew Carnegie nhận ra chân lý và thay đổi cách nhìn về người lao động. Ông lập ra chính sách thu hút người lao động trở thành đối tác của doanh nghiệp và về sau còn đi xa hơn, quan tâm đến sự tương tác của người lao động và chủ, thậm chí của cả các thành viên trong gia đình chủ và gia đình của nhân viên.  Ông thường sử dụng câu châm ngôn, “Chúng ta chỉ ghét những người chúng ta không biết.” để khuyến khích các thành viên công ty biết quan tâm lẫn nhau. Và để biến ý tưởng này thành chương trình hành động cụ thể, ông đã thay thế hệ thống trả lương cố định bằng trả lương theo vị trí và giá trị mà người lao động đóng góp cho công ty từ vị trí của mình. Ông kết luận, chính vì sự thiếu hiểu biết các điểm tốt của 

nhau giữa các bên đối nghịch đã dẫn đến những tranh chấp xảy ra khắp nơi trên thế giới, giữa các cá nhân, công ty và người lao động, và giữa các quốc gia với nhau.

Đổ vỡ vì quá thành công

Ngày mồng 6 Tết, nghe lời thầy phong thủy, tôi theo đoàn công tác xuất hành hướng Nam để công việc làm ăn được hên cả năm.  Tuy vậy, sau chuyến đi này, đến ngày hôm nay, đã “hết mùng” mà lòng tôi vẫn trĩu nặng. Chia sẻ câu chuyện đầu năm cùng cộng đồng trên blog doanh nhân dưới đây cũng là cách xả stress.  Nhưng, hơn thế nữa, tôi mong mỏi được chia sẻ cùng cộng đồng doanh nghiệp một tình huống kinh doanh đầy kịch tính và cũng khó tin vì sự đổ vỡ của một doanh nghiệp lại xuất phát từ việc quá thành công trong  kinh doanh.  Vì chuyện tế nhị, tên nhân vật trong câu chuyện này chỉ là hư cấu.

Vào những năm đầu 1990, khi Việt Nam theo đuổi chính sách mở cửa kinh tế, đón các công ty ngoại quốc vào đầu tư, nhiều nhà khoa học và những người với vốn ngoại ngữ tốt có nhiều cơ hội tiếp xúc với các công ty nước ngoài. Xuân là một trong số những người đó. Cô tốt nghiệp Đại học Khoa học ở Sài Gòn, lại có mẹ là cán bộ cao cấp, lão thành cách mạng, nên được cấp trên yên tâm bố trí làm việc với đối tác nước ngoài, là một công ty chuyên kinh doanh sản phẩm nông nghiệp trên nền tảng kỹ thuật cao.

Qua nhiều lần tiếp xúc và được tin tưởng, phía đối tác đề nghị Xuân đứng ra thành lập liên doanh sản xuất hàng hóa của họ tại Việt Nam.  Xuân quyết định nghỉ việc nhà nước, thành lập công ty tư nhân vốn tỷ lệ 30/70. Phía Xuân chủ yếu là góp mảnh đất vài ngàn mét vuông ở ngoại ô thành phố Hồ Chí Minh do tổ tiên của cô để lại.

Liên doanh làm ăn vô cùng thành đạt. Do lấy nguồn nguyên liệu tốt từ công ty mẹ ở một quốc gia tiên tiến, các sản phẩm sau khi đưa vào môi trường thiên nhiên Việt Nam khảo nghiệm đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường. Công ty có biểu đồ tăng trưởng doanh số bình quân trên 60% một năm.  Lợi nhuận thu về còn tốt hơn theo kiểu “một vốn, bốn lời”.  Phía nước ngoài rất hoan hỉ vì cứ một đồng lợi nhuận họ chia về cho công ty mẹ ở nuớc mình đến 70%. Xuân được phía đối tác kính trọng với nhiều lời khen cao quý. Chẳng hạn như “Hoàng hậu” của ngành kinh doanh này trên thế giới.  Liên doanh còn nhận được bằng khen của Bộ Chủ quản, của Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và lọt vào Top 40 thương hiệu do một tạp chí có uy tín tổ chức. Trước thành quả kinh doanh quá thành công này, công ty mẹ đã trình lên chính phủ của mình để xin hỗ trợ vốn ưu đãi nhằm mở rộng sản xuất, nghiên cứu và bán hàng ở thị trường tiêu dùng hấp dẫn của gần 90 triệu dân này.  Kết quả là một nhà máy hiện đại, đầu tư khép kín, thiết kế theo công nghệ châu Âu được dựng lên trong một khuôn viên đất sản xuất khoảng 20 hec-ta.

Câu chuyện tốt đẹp này chưa kết thúc nếu Xuân không bị xãy ra sự cố về sức khỏe. Qua tuổi ngũ tuần, phụ nữ hay nam giới thường nảy sinh sự cố “đột quỵ” do làm việc quá tải.  Chứng bệnh tai quái này đã khíến cô phải ngừng công việc một thời gian. Công ty được ủy quyền cho một Việt Kiều cũng là người thân của Xuân đề cử để quản lý.

Là một người được lớn lên trong môi trường giáo dục đề cao tính minh bạch trong kinh doanh. Dưới sự điều hành của Mike, công ty liên doanh hầu như không che dấu bất cứ một giao dịch nào từ khâu khảo nghiệm nguyên liệu đến chế biến và phân phối thành phẩm. Qua số liệu báo cáo tài chính, phía đối tác nước ngoài hết sức ngạc nhiên vì nhận ra rằng công ty liên doanh của họ chỉ là một mắt xích trong khâu sản xuất và chế biến sản phẩm. Từ nhiều năm qua, Xuân đã thành lập hai doanh nghiệp sân sau làm nhiệm vụ khảo nghiệm sản phẩm để tìm cách nắm lấy nguồn nguyên liệu gốc. Sau khi khảo nghiệm xong, sản phẩm được giao cho liên doanh để đưa vàp sản xuất. Thành phẩm của liên doanh lại được kín đáo bán cho một công ty sân sau khác của Xuân để phân phối trên thị trường.

Theo một thông tin chưa kiểm chứng, lợi suất của khảo nghiệm đầu vào khoảng 50% và lợi suất của khâu phân phối không dưới 30%!  Không rõ có phải vì lý do này hay không, công ty đối tác ngoại quốc nằng nặc đòi chấm dứt hợp tác kinh doanh, giải thể doanh nghiệp.  Xuân đứng trước hoàn cảnh này phải đồng ý đề nghị giải thể doanh nghiệp vì cô là đối tác có số vốn góp nhỏ.  Tuy vậy, cô vẫn ấm ức vì cho rằng  nếu không có các doanh nghiệp sân sau này, phía liên doanh không thể đủ sức cáng đáng hết các khâu trong dây chuyền sản xuất để tạo ra các sản phẩm có giá trị cho doanh nghiệp. Hơn nữa, việc được chia lời theo tỷ lệ 30% là chưa tương xứng với giá trị đóng góp của mình.

Ai đúng, ai sai, tôi cần thêm thông tin để phán xét. Tuy vậy, đứng truớc một nhà máy và cơ ngơi sản xuất hiện đại giá trị hàng triệu đô la Mỹ, nhưng vắng lặng như tờ như thế, làm sao ai có thể vui được trong những ngày xuân này.